Consumenten worden gelokt naar frauduleuze webshops of tweedehandsadvertenties met onrealistisch lage prijzen, betalen voor goederen die nooit arriveren, of belanden in ongewenste abonnementsvallen. Dit is koopsfraude. Moderne koopfraude maakt echter steeds vaker gebruik van geavanceerde social engineering en nagemaakte betaalomgevingen.
1. Psychologische en technische kenmerken.
- Te mooi om waar te zijn: Spectaculaire kortingen op merkelectronica of speelgoed voor een fractie van de marktprijs. Als de deal te mooi is om waar te zijn, is dat ook zo.
- Valse sociaal bewijs (Fake Reviews): Advertenties of malafide webshops tonen vaak lovende reviews van zogenaamde eerdere kopers om betrouwbaarheid uit te stralen.
- Manipulatie van het platform: Oplichters proberen de transactie bewust buiten de beveiligde omgeving van de officiële zoekertjessite (zoals 2dehands of Marketplace) te trekken, zodat het platform niet kan ingrijpen en kopersbescherming vervalt.
- Verborgen abonnementen: Soms lijk je een gratis testproduct of een goedkoop item te kopen, maar zit er in de kleine lettertjes een verplicht, duur maandelijks abonnement verwerkt.
2. Geavanceerd stappenplan voor de adviseur.
Wanneer een cliënt of burger te maken krijgt met een verdachte transactie of koopfraude, gelden deze stappen:
Stap A: Preventieve analyse (vóór de aankoop).
- Check de webshop : lees reviews en oordeel of deze echt zijn. Controleer de webshop link op checkjelinkje.nl
- Betaalwijze testen: Kies waar mogelijk voor betalen achteraf (indien de webshop dit aanbiedt). Betaal altijd via je eigen vertrouwde bankapp en nooit via een vreemde, rechtstreeks toegestuurde betaallink.
- URL-inspectie: Hover (muisaanwijzer erboven plaatsen zonder te klikken) om de ware bestemming van een link te achterhalen. Op mobiele apparaten: lang indrukken op de link. Een vreemde of verwarrende URL is een directe rode vlag.
- Meldingsplicht: Stuur verdachte e-mails of phishingberichten door naar verdacht@safeonweb.be.
- Sanering: Blokkeer de afzender, markeer het bericht als spam en verwijder het definitief (rechtermuisknop op de mail in de lijst).
Stap B: Incidentrespons na een onvoorziene klik of foute betaling.
- Scenario 1: Wel op de link geklikt, maar géén gegevens ingevoerd.
- Geen paniek. Sluit direct de webpagina of browser af om actieve achtergrondscripts te stoppen. Wis eventueel de cookies en browsergeschiedenis van de betreffende sessie.
- Scenario 2: Wél gegevens of bankdetails doorgestuurd / geld overgemaakt.
- Directe actie via Fraudstop: Bel onmiddellijk het centrale noodnummer 078 170 170 (24/7 bereikbaar) om je bankapp of betaalrekening te laten blokkeren.
- Blokkeer handmatig alle overige betaalapplicaties (zoals Payconiq).
- Neem onmiddellijk contact op met je bank voor mogelijke betwistingen.
(Noot: Let op: als je zelf vrijwillig geld hebt overgemaakt naar een oplichter, is de bank niet in alle gevallen verplicht om dit terug te betalen).
- Juridische en formele stappen:
- Verwittig de lokale politie voor een officiële klacht.
- Maak melding bij het federaal meldpunt via Safeonweb.
3. Varia & advies voor de preventie-expert.
- De valse pakjesdienst-truc: Waarschuw ervoor dat oplichters vaak na een zogenaamde online verkoop een SMS sturen (namens een pakjesdienst) met de melding dat er nog verzendkosten betaald moeten worden via een link. Dit is een klassieke phishingpoging om bankgegevens te achterhalen.
- Politie.nl: Check de verkoper: Dit is de belangrijkste database in Nederland. Voordat je iets koopt via Marktplaats of een onbekende webshop, vul je hier het IBAN-rekeningnummer, het e-mailadres, het telefoonnummer of de URL van de verkoper in. Je ziet meteen of er al meldingen of aangiften van fraude bekend zijn.
- ScamAdviser: Een wereldwijde en zeer uitgebreide tool. Plak de URL van een webshop in de zoekbalk en het algoritme berekent een ‘Trust Score’. De tool controleert onder andere hoe oud de website is, waar de servers staan en of er verborgen eigenaars zijn. Nepwebshops zijn vaak pas een paar dagen of weken oud.
- Meldpunt.belgie.be: Het officiële Belgische meldpunt van de FOD Economie. Hoewel dit primair een meldpunt is, loodst de site je door een interactieve beslisboom waarmee je direct ontdekt of een specifieke aanbieding of webshop de kenmerken van oplichting vertoont.
Nog meer informatie vind je hier.