Deze richtlijnen zijn bedoeld voor iedereen die communiceert over cybercrime, van persberichten tot sociale media. Het doel is een berichtgeving over cybercrime die slachtofferondersteunend, ethisch en effectief is, zonder schaamte of verwijt, en mét duidelijke handelingsperspectieven.

1. Basisprincipes voor media en communicatie

• Do no harm. Vermijd sensatie en details die het trauma opnieuw oproepen. Slecht: “Ze verloor alles door haar domheid.” Goed: “Criminelen manipuleerden haar maandenlang. Dit kun jij doen om jezelf te beschermen.”
• Informed consent. Vraag expliciete toestemming voor verhalen en beelden. Laat slachtoffers meebeslissen hoe ze worden voorgesteld.
• Trauma-bewust vertellen. Benadruk herstel en steunpaden en vermijd voyeurisme. Voorbeeld: Sluit af met “Praat erover, meld het hier: [meldpunt/telefoon].”
• Balans en context. Leg uit hoe daders te werk gaan (urgentie, autoriteit, isolatie), in plaats van te focussen op “fouten” van slachtoffers.
• Representatie. Zorg dat de mensen die je toont of aan het woord laat een afspiegeling zijn van wie slachtoffer wordt, verschillend in leeftijd, gender, migratieachtergrond, beperking, …). Vermijd daarbij wel stereotiepe beelden (bijvoorbeeld enkel ouderen worden slachtoffer van phishing of enkel jongeren worden slachtoffer van sextortion).
• Vermeld altijd steunbronnen. Elke publicatie moet verwijzen naar hulplijnen, de bank, politie of slachtofferhulp. Je vindt contactgegevens onderaan.

2. Wat je moet vermijden

• Sensatiekoppen (“Man verliest €500.000”): Beter: “Bende steelt €500.000 via beleggingsfraude: zo kan je het herkennen en hier vind je hulp.”
• Victim-blaming (“Ondanks waarschuwingen trapte ze erin”): Beter: “De dader paste nieuwe tactieken toe; zo herken je die.”
• Blame verschuiven naar bank of terugbetaling (waardoor de dader uit beeld verdwijnt): Beter: leg de focus op het strafbaar feit, de psychologische schade, de meldwaarde en het herstel.
• Moedeloosheid aanwakkeren (“Aangifte heeft toch geen zin”):
  Beter: “Melden helpt om fenomenen te stoppen en anderen te beschermen. Hier meld je veilig.”

3. Beelden en persoonlijke gegevens

• Anonimiseer (naam, stem, gezicht, locatie). Slachtoffers worden vaak opnieuw geviseerd.
• Vermijd foto’s waarop slachtoffers “zwak” of “beschaamd” lijken. Kies neutrale of krachtige beelden (bv. iemand die met een bankmedewerker spreekt).
• Vermijd cliché’s zoals een hoofd in de handen. Die versterken het schaamtegevoel bij slachtoffers.

4. Taalgebruik

• “Fraude” of “scam”: gebruik de wettelijke en correcte term in de juiste context; wees consistent.
• Schrap verwijtende woorden: “dom”, “naïef”, “gefopt”, “laat je niet vangen”, “word slimmer”. Vervang door: “Criminelen gebruiken manipulatie. Zo herken je het…”
• Trivialiseer niet met quizjes of gidsjes die “slim vs. dom” suggereren. Leg uit dat manipulatie iedereen kan treffen.
• Vermijd “in de val getrapt van een scam/fraude”: dit geeft de indruk dat het slachtoffer de hoofdactor is. Zeg: “Het slachtoffer werd misleid door…”
• Wees voorzichtig met “te mooi om waar te zijn.” Die framing werkt bij pure aankoopfraude (een onrealistisch aanbod), maar niet bij:
  • relatie- of beleggingsfraude, waar juist emotionele binding en misbruik centraal staan;
  • phishing, waar niet een verleidelijk aanbod overtuigt, maar de geloofwaardigheid van de afzender (bank, overheid, een naaste).
• Kader geld juist. Niet “geld dat je verloor of kwijt bent”, maar “geld dat van je is gestolen of afgenomen.” Bij vergoeding: niet “je krijgt je geld terug”, maar “je wordt financieel gecompenseerd of weer financieel hersteld.”

5. Interviewtips

Stel open vragen, geef ruimte voor pauze en emotie, laat het slachtoffer meebeslissen over publicatieafspraken, en vermijd schuldinsinuaties. Vervang bijvoorbeeld “Waarom deed u X?” door “Kunt u beschrijven wat u te horen kreeg en hoe dat aanvoelde?”

6. Meldpunten en steunbronnen voor publicaties over cybercrime

• Card Stop: 078 170 170 (24/7): voor frauduleuze transacties en het blokkeren van betaalmiddelen.
• verdacht@safeonweb.be: hiernaar kan je verdachte e-mails of sms’en doorsturen.
• Politie: voor aangifte.
• Slachtofferhulp